گروه هنر خبرگزاری مهر-سجاد خیامی؛ تئاتر به عنوان هنری کهن از گذشته پیوندی ناگسستنی با جامعه و مردم داشته و همواره عرصه‌ای توجه برانگیز و تأثیرگذار بوده است. تماشای یک نمایش می‌تواند تا ساعت‌ها ذهن تماشاگر را درگیر خود نگاه دارد و بر اندیشه، احساسات و نگرانی‌های او مؤثر باشد. از این رو در این گزارش تلاش می‌کنیم تا با مرور مهمترین اخبار تئاتر در هفته گذشته به اتفاقات، حواشی و چالش‌های این هنر بپردازیم.
واکنش‌ها به حواشی اجرای «تهران پاریس تهران/ پل»
در پی انتشار تصاویری از یکی از صحنه‌های نمایش «تهران پاریس تهران/ پل» در فضای مجازی، دادستانی تهران علیه عوامل این اثر نمایشی به دلیل آنچه «رفتار خلاف عرف و شئون» عنوان شد، اعلام جرم و پرونده قضایی تشکیل داد؛ اقدامی که بلافاصله با واکنش و توضیحات رسمی گروه اجرایی و همچنین اداره‌کل هنرهای نمایشی همراه شد.
گروه اجرایی نمایش «تهران پاریس تهران/ پل» با انتشار بیانیه‌ای، تصاویر منتشرشده را صرفاً حاصل ثبت از یک زاویه بسته و پرسپکتیوِ دوربین تلفن همراه یک مخاطب دانست و بر «خطای دید» در این تصاویر تأکید کرد.
در این بیانیه تصریح شده است که هیچ‌گونه تماس فیزیکی میان ۲ بازیگر که در چارچوب متن نمایشنامه در موقعیت عاطفی و بحرانیِ «خواهر و برادری» قرار دارند، وجود نداشته و فاصله تعریف‌شده همواره رعایت شده است.
با این حال، عوامل اجرایی ناگزیر میزانسن این صحنه را تغییر دادند. هم‌زمان با این حواشی، روابط‌عمومی اداره‌کل هنرهای نمایشی نیز با انتشار اطلاعیه‌ای از بررسی دقیق موضوع توسط هیئتی از کارشناسان در سالن اجرا خبر داد و ادعای گروه اجرایی را تأیید کرد.
بر اساس این اطلاعیه، عنوان شد که؛ بررسی‌های میدانی نشان داده است که تصویر منتشرشده تنها ناشی از خطای دیدِ زاویه تصویربرداری بوده و تعامل گروه اجرایی با کارشناسان نیز این مسئله را اثبات کرده است. اداره‌کل هنرهای نمایشی در بخش دیگری از این اطلاعیه، با انتقاد از تقلیل دادن ماهیت یک اثر هنری به برشی چندثانیه‌ای و خارج از بستر داستانی، بر لزوم پاسداشت مجاهدت‌های خانواده تئاتر و استمرار پویایی فرهنگی تأکید کرد و یادآور شد که در شرایط کنونی، کشور بیش از پیش نیازمند آرامش و انسجام اجتماعی است.
از قطب‌الدین صادقی تا نادر برهانی مرند
برنامه نمایش‌های فصل پاییز ۱۴۰۵ در سالن‌های مختلف مجموعه تئاتر شهر با حضور چهره‌های شناخته‌شده‌ای چون قطب‌الدین صادقی، حسین کیانی و نادر برهانی‌مرند به صورت رسمی اعلام شد.
بر اساس این برنامه‌ریزی، تالار اصلی بعد از میزبانی از نمایش «کورش» به کارگردانی نادر برهانی‌مرند در آبان و آذر پذیرای «مخیلات علیا» اثر حسین کیانی خواهد بود.
تالار چهارسو نیز به ترتیب ماه‌های پاییز، اجراهای «جزیره» (اکبر زنجانپور)، «خسرو پرویز» (سهند خیرآبادی) و «هیچ‌کس به ما سلامی نکرد» (قطب‌الدین صادقی) را روی صحنه می‌برد.
در تالار قشقایی نمایش‌های «بی‌امان؛ اشک» (محسن بخشی)، مجموعه آثار «بشنو/ تا یک بشمار/ زمین و چرخ» (زهرا صبری) و «۳۹ پله» (بورژین عبدالرزاقی) اجرا می‌شوند.
تالار سایه نیز در این فصل به استقبال نمایش‌های «بی‌چیز» (حسنا قبادی)، «تن» (رضا بهکام) و «آژاکس؛ زنان تراخیس» (نیما گودرزی) می‌رود.
همچنین کارگاه نمایش در ماه‌های پاییز به ترتیب میزبان نمایش‌های «بوران» (کامبیز بنان)، «ساوانابای» (یاسر متاجی) و «شعبان بی‌مخ» (محمدرضا آزادفر) خواهد بود.
از ۲۶ تا ۳۰ مهر، تمامی تالارهای مجموعه تئاتر شهر (به جز سالن اصلی)، میزبان آثار بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر عروسکی تهران-مبارک خواهند بود.
اجرای مشترک «اختتام عشق» به کارگردانی پسکل رامبر و اشکان خیل‌نژاد
نمایش «اختتام عشق» (Love’s End) نوشته پسکل رامبر نمایشنامه‌نویس و کارگردان فرانسوی، به‌زودی با کارگردانی مشترک وی و اشکان خیل‌نژاد و با حضور بازیگران ایرانی در تهران روی صحنه می‌رود. این نمایشنامه که نخستین‌بار در شصت‌وپنجمین جشنواره آوینیون (۲۰۱۱) اجرا شد و جوایز معتبری چون بهترین اثر نمایشی سندیکای منتقدان و جایزه بزرگ ادبیات نمایشی فرانسه را از آن خود کرد، پیش‌تر با ترجمه زیبا خادم‌حقیقت در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات رایبد منتشر شده است.
آثار رامبر همواره بر تجربه‌گرایی در فرم و زبان و کشف ظرفیت‌های اجرایی متن استوار است. حضور اشکان خیل‌نژاد از مؤسسان گروه تئاتر «تازه»، به عنوان کارگردان مشترک در این پروژه بین‌المللی از نکات قابل‌توجه این اجراست. خیل‌نژاد پیش از این با کارگردانی آثاری چون اجرای هفت‌ساعته «برادران کارامازوف»، «پچ‌پچه‌های پشت خط نبرد»، «بالاخره این زندگی مال کیه؟» و «پسران تاریخ» جایگاه ویژه‌ای در تئاتر ایران پیدا کرده است.
آماده‌سازی نهایی «گزارش لیر» پس از وقفه‌های طولانی
نمایش «گزارشِ لیر» به نویسندگی بهزاد آقاجمالی و کارگردانی میلاد نیک‌آبادی، این روزها مراحل پایانی تمرینات، طراحی صحنه و لباس خود را پشت سر می‌گذارد تا به‌زودی آماده رفتن روی صحنه شود. نگارش نمایشنامه این اثر به سال ۱۴۰۳ بازمی‌گردد، اما روند انتخاب بازیگران و آغاز تمرینات آن به دلیل وقایع مختلف اجتماعی و همچنین وقوع جنگ‌های دوازده‌روزه و چهل‌روزه، با وقفه‌ها و تعویق‌های متعددی مواجه شد و سرانجام از ابتدای سال ۱۴۰۵ به طور جدی در مسیر تولید قرار گرفت.
«گزارش لیر» دومین همکاری مشترک آقاجمالی و نیک‌آبادی به شمار می‌رود؛ این ۲ هنرمند پیش از این و در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، نمایش «درس بی‌پایان» را روی صحنه برده بودند.
آماده‌سازی «بار هستی» هم‌زمان با اجرای «آرش» توسط امید سهرابی
امید سهرابی که این روزها نمایش «آرش» را در مقام نویسنده روی صحنه دارد، هم‌زمان در حال آماده‌سازی نمایش «بار هستی» برای بازگشت مجدد به صحنه تئاتر است. این اثر نمایشی پیش از این در تماشاخانه ملک اجرا شده بود.
سهرابی پیش‌تر کارگردانی و نگارش آثاری چون «فردا» و «خروس لاری» را بر عهده داشته است. از دیگر فعالیت‌های او در عرصه تئاتر می‌توان به نویسندگی نمایشنامه‌هایی نظیر «پیشخدمت»، «چهار فصل»، «آدم‌های خیس» و «زمستان»، و همچنین دراماتورژی نمایش‌های «مردی برای تمام فصول»، «نفرین قحطی‌زدگان» و «آنتیگونه در نیویورک» اشاره کرد.
اجرای نمایش «شکم» در سالن کوچک تالار مولوی
نمایش «شکم» به نویسندگی علیرضا معروفی و کارگردانی حسام زرنوشه، از ۱۵ تا ۳۰ مهر در سالن کوچک مجموعه تالار مولوی روی صحنه می‌رود. این اثر نمایشی به موضوعی اجتماعی در فضایی نمادین می‌پردازد.
در خلاصه داستان این نمایش آمده است: «خانواده‌ای چهار نفره در ناکجاآباد زندگی می‌کنند؛ جایی که تمامی اقلام غذایی برای مردم سهمیه‌بندی شده است. پدر خانواده با توجه به شرایط موجود تصمیم می‌گیرد سهمیه غذا را در خانه نیز تقسیم‌بندی کند …»
«چه کسی از ویرجینیا ولف می‌ترسد؟» در لندن
اجرای جدید نمایشنامه مشهور «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» اثر ماندگار ادوارد آلبی، با نقش‌آفرینی جیلین اندرسون و بیلی کروداپ در سالن «سوهو پلیس» (Soho Place) منطقه وست‌اند لندن روی صحنه رفت.
در این اجرای تازه که کارگردانی آن بر عهده ماریان الیوت برنده جوایز تونی و اولیویه است، تماشاگران شاهد تقابلی نفس‌گیر میان اندرسون در نقش «مارتا» و کروداپ در نقش «جورج» هستند.
منتقدان رسانه‌هایی چون واتس‌آن‌استیج و گاردین، شیمی بین این ۳ بازیگر و مهارت آنها در به تصویر کشیدن فروپاشی روانی، تنش‌های تاریک زناشویی و بازی‌های بی‌رحمانه ذهنی را بسیار قدرتمند و خیره‌کننده توصیف کرده‌اند. نکته قابل‌توجه این اجرا، طراحی صحنه دایره‌ای (میدانی) آن است که هیچ راه فراری برای پنهان شدن شخصیت‌ها باقی نمی‌گذارد و مخاطب را در نزدیک‌ترین و ملتهب‌ترین فاصله با درگیری‌های کلامی داستان قرار می‌دهد.
این اثر نمایشی تا ۲۸ آذر (۱۹ دسامبر ۲۰۲۶) در لندن میزبان علاقه‌مندان تئاتر خواهد بود.
اجرای اثر ماندگار آرتور میلر در لیورپول
نمایش «مرگ فروشنده» (Death of a Salesman)، شاهکار ماندگار آرتور میلر، این روزها در تئاتر «اوری‌من» (Everyman) شهر لیورپول روی صحنه رفته و توجه منتقدان بریتانیایی را به خود جلب کرده است.
بر اساس نقدهای منتشرشده در رسانه‌هایی چون «واتس‌آن‌استیج»، این اجرای تازه توانسته با رویکردی عمیق و فضاسازی تأثیرگذار، تراژدی زندگی «ویلی لومان» و سراب رویای آمریکایی را با طراوتی دوباره برای مخاطبان معاصر به تصویر بکشد.
منتقدان به‌ویژه بر کیفیت نقش‌آفرینی‌ها و توانایی گروه اجرایی در انتقال بار احساسی و روانی سنگین این متن کلاسیک تأکید کرده‌اند. «مرگ فروشنده» که همواره به عنوان یکی از مهمترین متون نمایشی قرن بیستم شناخته می‌شود، همچنان با گذشت دهه‌ها از نگارشش، ظرفیت‌های مختلفی برای واکاوی بحران‌های هویت و خانواده در جوامع مدرن ارائه می‌دهد.
