به گزارش خبرنگار فضا و نجوم خبرگزاری تسنیم، مراسم هفته جهانی فضا در وزارت ارتباطات با حضور سیدستار هاشمی وزیر ارتباطات، حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران و سایر مسئولان صنعت فضایی ایران برگزار شد.
رامین کمالی، کارشناس پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم در این مراسم اظهار کرد: موضوع راکت‌های کاوش در واقع ابزار تحقیقاتی حوزه فضایی هستند که در دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرند و مأموریت‌های مختلفی برای آن‌ها تعریف می‌شود؛ این راکت‌ها در واقع بستری برای آزمون‌های فضایی هستند.
کمالی تصریح کرد: ما از راکت‌های کاوش در دنیا استفاده می‌کنیم تا به عنوان یک آزمایشگاه فضایی، تست‌های مختلفی را که کاربرد آن‌ها در سندهای گوناگون نمود پیدا کرده است، در صنایعی نظیر سلامت، امنیت، محیط زیست و سایر صنایع به کار ببریم. پژوهشگاه هوافضا نیز همان‌طور که مستحضرید، با پرتاب 9 کاوشگر فضایی اعم از زیرمداری یا راکت‌های کاوش، سابقه بسیار درخشانی در این حوزه دارد و دستاوردهای به‌دست‌آمده در این زمینه، سرریزهای خود را در صنعت فضایی کشور به‌طور کامل نشان داده است.
وی با اشاره به نحوه عملکرد این راکت‌ها، گفت: راکت‌های کاوش همان‌طور که مستحضرید به‌صورت زیرمداری پرتاب می‌شوند و یک مسیر «U» شکل را طی می‌کنند. این راکت‌ها یک بستر آزمایشگاهی هستند، چرا که به واسطه داشتن چند فاز بسیار مهم، امکان انجام تست‌های مختلف را فراهم می‌کنند. فاز نخست، مسیر رفت است که حامل با شرایط (سخت) مواجه است و در آنجا می‌توان مباحث نویز، ارتعاشات، موضوعات مختلف مخابراتی و بحث‌های سازه‌ای را تست کرد.
کارشناس پژوهشگاه هوافضا افزود: پس از آن، راکت یک سفر تقریباً 5 تا 15 دقیقه‌ای در فضا دارد که بر اساس ارتفاعی که می‌گیرد، شرایط «میکرو‌جاذبه» (میکروگرویتی) بسیار خوبی ایجاد می‌کند. این بستر، محیطی عالی برای تست‌های فضایی است و هر مجموعه‌ای می‌تواند در آن قرار بگیرد تا نتایج تست‌ها به‌طور کامل نمود پیدا کند.
وی ادامه داد: پس از این مرحله، فاز برگشت به زمین (Re-entry) را داریم که مجدداً با شرایط «هارش» مواجه است؛ در این فاز که به آن «هایپرگرویتی» می‌گویند، می‌توان قطعات و تجهیزات فضایی را با شتاب بسیار بالا تست کرد. نهایتاً برگشت به زمین، خود از ویژگی‌های خاص راکت‌های کاوش است؛ چرا که شما قطعات یا دستاوردهایی را که دارید، سالم به زمین بازمی‌گردانید و می‌توانید از داده‌هایی که استخراج کرده‌اید، استفاده کنید.
کمالی در ادامه تصریح کرد: اگر بخواهیم تجهیزات مختلف را برای این بستر آزمایشگاهی تست کنیم، راکت‌های کاوش جایگاه ویژه‌ای دارند؛ چرا که بسیار مقرون‌به‌صرفه هستند، ارزان تمام می‌شوند و استفاده بهینه‌ای نسبت به سایر تجهیزات کاربردی در دنیا دارند. هم‌اکنون یک گردش مالی 1.4 میلیارد دلاری در این صنعت در حال انجام است و بازیگران متفاوتی در کشورهای مختلف به واسطه ارزان بودن این فناوری، وارد آن شده‌اند؛ به‌طوری‌که شرکت‌های خصوصی در کشورهایی مانند کانادا و سوئد به شکل جدی وارد این حوزه شده‌اند.
وی خاطرنشان کرد: به‌عنوان نمونه، شرکت کانادایی «بلک» تاکنون 1000 پرتاب کاوشگر داشته است. همچنین دانشگاه‌های مختلفی مثل دانشگاه «دی‌ال‌آر» آلمان که در این حوزه سرآمد است، پرتاب‌های مختلفی دارد که آمارها نشان می‌دهد تقریباً 100 پرتاب در سال توسط کاوشگرهای تحقیقاتی انجام می‌دهد. همان‌طور که عرض کردم، کاربرد این راکت‌ها به عنوان آزمایشگاه جاذبه ناچیز یا میکرو‌جاذبه، در بسترهای سلامت، زیستی، جانوری، تحقیقات متریال و موضوعات مختلف قابل استفاده است. همچنین این تجهیزات، یک آزمایشگاه پرتابی هستند که می‌توان داده‌های محیطی را با آن اندازه گرفت و تست سامانه‌ها و زیرسامانه‌هایی که قرار است در مدار قرار بگیرند را با هزینه بسیار کم انجام داد و در نهایت، بحث سنجش از دور نیز می‌تواند پایش زمینی را پوشش دهد.
کارشناس پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم در ادامه این نشست اظهار کرد: این موضوع هم پایش زمینی و هم سنجش فضا توسط کاوشگرها را شامل می‌شود. من نمونه‌هایی را آماده کرده بودم که به دلیل ضیق وقت از آن‌ها عبور می‌کنم؛ مواردی از جمله مطالعات متریال‌ها در این حوزه و نمونه‌هایی که برای آزمایشگاه میکروگرویتی توسط کاوشگرها صورت گرفته، همگی در دنیا اجرا شده و تحقیقات پیرامون آن‌ها کماکان در جریان است.
وی افزود: موضوع دیگر، بحث مطالعات اتمسفری است. در حوزه هواشناسی، با وجود اینکه بالن‌ها در یک ارتفاع خاص با محدودیت پروازی روبه‌رو هستند، لایه‌های مزوسفر و لایه‌های بالاتر را کاملاً از طریق راکت‌های کاوش رصد و بررسی می‌کنند. راکت‌های کاوش به دلیل قیمت ارزان، بستر بسیار مناسبی را برای پیوند میان صنعت فضایی و دانشگاه‌ها ایجاد کرده‌اند؛ موضوعی که در دانشگاه‌های سراسر دنیا به شکل کاملاً جدی در حال پیگیری است.
کمالی با اشاره به دیگر محورهای کاربرد این راکت‌ها تصریح کرد: بحث دیگر، توسعه پرتابگرها است و نهایتاً بحث سنجش از دور که پیش‌تر نیز به آن اشاره کردم. با این حال، مهم‌ترین تحقیقاتی که در کاوشگرها دنبال می‌شود، بحث تحقیقات زیستی است. این تحقیقات در پژوهشگاه هوافضای وزارت علوم، در جریان 9 پرتابی که تاکنون انجام شده، چه در حوزه جانوری و چه در حوزه گیاهی به‌طور مداوم دنبال شده است و در نهایت، ارتباطی که با سازمان ملل کماکان وجود دارد و این تحقیقات بر اساس آن به انجام می‌رسد.
وی خاطرنشان کرد: همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، پژوهشگاه هوافضا با انجام 9 پرتاب راکت‌های کاوش سابقه بسیار درخشانی در این عرصه دارد که آخرین پرتاب آن در آذرماه سال 1402 انجام شد. این پرتاب مربوط به یک کاوشگر با عنوان بایوکپسول (کپسول زیستی) بود که تحقیقات زیستی درون آن پیگیری شد.
کمالی در پایان گفت: در نهایت با همکاری سازمان فضایی ایران و وزارت ارتباطات که جا دارد از آن‌ها تشکر کنیم، این مسیر متوقف نشده است و ان‌شاءالله در آینده نزدیک شاهد پرتاب یک فضاپیما خواهیم بود تا بتواند مایه افتخار و غرور کشور شود.
انتهای پیام/
