از گناوه تا دیلم؛ انتشار کتابی تازه درباره رازهای باستان‌شناختی سواحل خلیج فارس

مجله اینترنتی باستان‌شناس: کرانه‌ها و جزایر نیلگون خلیج فارس و دریای مکران همواره به عنوان شریان‌های حیاتی ارتباطی، تجاری و فرهنگی در طول تاریخ شناخته شده‌اند. در همین راستا، مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، اثر پژوهشی ارزشمندی را روانه بازار نشر کرده است که دریچه‌ای نو به روی باستان‌شناسی ساحلی ایران می‌گشاید.

کتاب «بررسی‌های فراگیر باستان‌شناختی در کرانه‌ها و جزایر دریای پارس و دریای مکران؛ فصل نخست: بررسی شبکۀ ۳۹RN۳-۵، استان بوشهر» به قلم امیر حشمدار راوری، نتیجه یکی از منسجم‌ترین برنامه‌های بررسی میدانی در جنوب ایران است. این پروژه پژوهشی تحت مدیریت و نظارت دکتر عباس مقدم (عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری) و در قالب یک طرح جامع و کل‌نگرانه به سرانجام رسیده است.

گامی در جهت بازسازی زیستگاه‌های کهن سواحل بوشهر

هدف اصلی از این برنامه پژوهشی، ارزیابی دقیق مطالعات پیشین و اجرای یک بررسی میدانی منسجم و یکپارچه بوده است. باستان‌شناسان در این پروژه تلاش کرده‌اند تا تصویری روشن، علمی و قابل‌فهم از الگوهای زیستگاهی و جوامع انسانی در دوره‌های مختلف تاریخی منطقه ارائه دهند و در کنار آن، بستری را برای برنامه‌ریزی‌های کلان حفاظت از میراث فرهنگی سواحل و جزایر خلیج فارس فراهم کنند.

محدوده مورد مطالعه در این فصل از پژوهش، یک شبکه ۵۰ در ۵۰ کیلومتری را شامل می‌شود که بخش‌های مهمی از شهرستان‌های گناوه و دیلم در استان بوشهر را در بر گرفته است.

از سازه‌های آبی تا دژهای باستانی: دستاوردهای عملیات میدانی

عملیات میدانی این پروژه که در بازه‌ای ۳۵ روزه (از ۲۵ بهمن تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۱) انجام شد، دستاوردهای پژوهشی چشمگیری به همراه داشت. در جریان این بررسی‌ها، ۵۴ اثر باستانی و تاریخی متعلق به دوران‌های مختلف تاریخی و اسلامی شناسایی و مستندنگاری گردید.

این آثار تنوع فرهنگی فوق‌العاده منطقه را به تصویر می‌کشند و شامل موارد زیر هستند:

• تپه‌ها و محوطه‌های باستانی
• گورستان‌های کهن
• سازه‌های مهندسی و مدیریت آب
• محوطه‌ها و کارگاه‌های صنعتی پیشین
• بناهای شاخص تاریخی نظیر قلعه‌ها و زیارتگاه‌ها

ساختار کتاب؛ راهنمایی برای پژوهشگران

نویسنده این کتاب را در هفت فصل مدون تنظیم کرده است که گام‌به‌گام مخاطب را با فرآیند علمی این تحقیق آشنا می‌کند: ۱. مقدمه ۲. روش‌شناسی پژوهش ۳. گاه‌شناسی بر پایۀ شواهد سطحی ۴. توصیف محوطه‌های باستان‌شناسی ۵. الگوی زیستگاهی محدودۀ منتخب ۶. عناصر لندسکیپ (منظر) در محدودۀ منتخب ۷. نتیجه‌گیری

علاوه بر این فصول، دو پیوست بسیار حیاتی با عناوین «آثار واجد ارزش ثبت در فهرست میراث ملی» و «آسیب‌ها و تهدیدهای آثار شناسایی‌شده» به کتاب افزوده شده است که اهمیت حمایتی و حفاظتی این پژوهش را دوچندان می‌کند و زنگ خطری را برای متولیان امر جهت حفظ این موارث ارزشمند به صدا درمی‌آورد.

مطالعه این کتاب به تمامی پژوهشگران، دانشجویان باستان‌شناسی، تاریخ و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی خلیج فارس پیشنهاد می‌شود.